一
Vì sao quẻ mang tên này
Khiêm là núi nằm dưới đất. Núi cao mà chịu ở dưới. Tên Địa Sơn Khiêm ít lời dữ trong cả Kinh. Hạ mình có chỗ thì việc đi đến cùng. Khiêm không phải yếu.
二
Hình quẻ
Ở dưới là núi: dừng, chắc. Ở trên là đất: thấp, rộng. Cái cao chịu ở dưới. Việc thuộc quẻ này sống nhờ bớt chỗ dư, thêm chỗ thiếu. Kêu khiêm mà không làm thì chỉ là tiếng.
三
Thoán
亨。君子有終。
Núi dưới đất: khiêm. Trong Dịch, đây là quẻ ít lời hung. Hạ mình có chỗ, việc mới đi đến cùng.
Nói dễ hiểu. Quẻ này bảo hãy hạ mình. Việc sẽ đi đến cùng nếu biết khiêm, đừng khoe. Bạn hãy đọc chậm. Bạn đừng vội mừng. Bạn đừng vội sợ.
四
Hình lớn
地中有山，謙。君子以裒多益寡，稱物平施。
Quân tử bớt nhiều, thêm ít. Khiêm không phải yếu; khiêm là cách giữ được.
五
Sáu hào, từ dưới lên
Hào dưới cùng (vạch đứt)
謙謙君子，用涉大川，吉。
Khiêm rồi lại khiêm. Lội sông lớn cũng được. Tốt.
Khiêm rồi lại khiêm. Sông lớn cũng qua được.
Hào hai (vạch đứt)
鳴謙，貞吉。
Khiêm mà tiếng vang. Giữ đúng thì tốt.
Khiêm mà tiếng vang. Giữ đúng. Đừng sợ người biết.
Hào ba (vạch liền)
勞謙，君子有終，吉。
Khiêm trong lúc mệt. Làm đến cùng. Tốt.
Mệt vẫn khiêm. Làm đến cùng. Đừng bỏ dở cho xong buổi.
Hào bốn (vạch đứt)
無不利，撝謙。
Không gì chẳng lợi. Huy động sự khiêm. Kéo người bằng hạ mình.
Bạn hãy bớt chỗ dư. Đừng giữ cho đủ thùng.
Hào năm (vạch đứt)
不富以其鄰，利用侵伐，無不利。
Không giàu nhờ xóm. Dùng khiêm mà sửa kẻ lấn. Không hại.
Bạn hãy khiêm với người láng giềng. Đừng khiêm với kẻ ức.
Hào trên cùng (vạch đứt)
鳴謙，利用行師，征邑國。
Khiêm có tiếng. Dùng để ra quân, sửa ấp. Không kiêu.
Khiêm để đi xa. Đừng khiêm để trốn việc.
六
Chỗ hay đọc sai
Người ta hay đọc Khiêm là không được nhận công, là phải cúi mãi. Sai. Khiêm có tiếng vang (hào hai). Khiêm trong lúc mệt vẫn làm đến cùng (hào ba). Khiêm là cách giữ được, không phải cách xóa mình.
七
Việc đời thường
- Bạn giỏi hơn bàn. Hãy để việc nói. Đừng để mồm nói.
- Bạn mệt mà còn gánh. Hãy gánh nốt cho xong. Đó là khiêm trong lao.
- Bạn có nhiều. Hãy bớt. Người bên cạnh thiếu. Hãy thêm cho họ.